حال ، كه خداى تعالى عملهاى شما بخواهد ديدن . آنگاه در « يرى » ، دو قول گفته‌اند : يكى آن كه ، به معنى علم و معرفت است ، و يكى آن كه به معنى رؤيت بصر است ، و درست آن است كه ، به معنى رؤيت بصر است براى آن كه متعدّى است به يك مفعول ، و اگر به معنى علم بودى ، متعدّى بودى به دو مفعول ، و از اين عذر خواستند [ به ] ( 1 ) آن كه گفتند ( 2 ) ، چنان كه رؤيت بر دو ضرب است ، يكى به معنى ابصار و يكى به معنى علم . علم همچنين بر دو ضرب است ، يكى به معنى معرفت و يقين و آن يتعدى الى مفعول واحد ، كقولك : علمت زيدا ، يعنى عرفت شخصه ، و آن كه متعدّى باشد به دو مفعول ، به معنى ظنّ بود ، چنان كه : علمت زيدا فاضلا ، يعنى ظننته فاضلا ، و چون علم اين جا به معنى معرفت است و متعدّى به يك مفعول است . و بر اين قول اعتراضى ديگر هست ، و آن آن است كه : * ( فَسَيَرَى اللَّه عَمَلَكُمْ ) * ، خداى ببيند ، اگر بر علم تفسير دهند لازم آيد كه خداى تعالى عالم بود به علمى محدث ، براى آن كه « سين » ، استقبال راست چنان كه بگفتيم معنى آن باشد كه : خداى بداند يا بخواهد دانستن چنان كه آن جا معنى ( 3 ) آن است كه : خداى تعالى عمل شما بخواهد ديدن به آن معنى كه بر او عرض خواهد افتادن . پس معنى آيت آن است كه : خداى تعالى اما بر سبيل حثّ و ترغيب امر فرمود كه طاعت كنى و محرّض و باعث اين كرد كه گفت : عمل شما بر خداى و رسول عرض خواهد افتادن تا مكلَّفان را داعى باشد به آن كه طاعت كنند ، و اما بر سبيل تهديد ، گفت : آنچه خواهى مىكنى كه عمل شما عرض خواهد افتادن بر خداى و رسول و مؤمنان . و اين عرض و وقت او را در او دو قول است : يكى آن كه به قيامت باشد ، و يكى آن كه در اخبار آمده است كه : اعمال امّت هر شب دو شنبهى ( 4 ) و پنج شنبه بر رسول - عليه السلام - عرض كنند و بر ائمه . و مراد به مؤمنان امامان ( 5 ) معصوم باشد براى آن كه ، معطوفاند بر خداى و رسول چنان كه فرمود در آيت ولايت :

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 2 ) . اساس : گفت ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 3 ) . آو ، آج ، بم ، لب : به معنى . ( 4 ) . اساس : دوشنبه‌اى ، آو ، آج ، بم ، لب : دوشنبه . ( 5 ) . اساس : امام ، به قياس نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .